Nie tylko na tacę: remont kościoła z dotacji samorządowej

Utrzymanie kościoła przekracza możliwości parachurch-clouds-sky-bird-steeple-mood-blue-towerfii? Jeśli obiekt jest wpisany do rejestru zabytków, wsparcia można szukać u lokalnych włodarzy. Jak w każdym przypadku polegania na środkach publicznych, trzeba pamiętać o formalnościach związanych z aplikowaniem oraz prawidłowym wydatkowaniem pieniędzy z dotacji. 

Jednostki samorządu terytorialnego z zasady nie sfinansują remontu kościoła lub utwardzenia parkingu na parafialnym gruncie. Gmina, powiat lub województwo mogą inwestować tylko we własne nieruchomości. Wyjątek to finansowanie prac przy zabytku w trybie art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Ponad połowa samorządów, w tym wszystkie województwa, przewiduje udzielanie dotacji na ten cel. Beneficjentami są najczęściej obiekty sakralne.

 

Tylko zabytek wpisany do rejestru

Pokrycie części lub całości kosztów remontu obiektu z dotacji jest możliwe tylko w odniesieniu do zabytku. Zabytek musi być ponadto ujęty w rejestrze prowadzonym przez właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków. Dotacji nie można otrzymać na remont obiektu, który – choć zabytkowy – nie został do wpisany rejestru zabytków lub widnieje tylko w innym wykazie (np. gminnej ewidencji zabytków). Zanim zaczniemy starania o dotację, warto więc upewnić się, czy obiekt jest wpisany do rejestru. Większość wojewódzkich konserwatorów zabytków udostępnia aktualne rejestry zabytków na swoich stronach. Jeśli obiekt posiada już wpis, upewnijmy się, co dokładnie obejmuje ochrona. Jeżeli do rejestru wpisano układ urbanistyczny, nie otrzymamy dotacji na remont poszczególnych budynków. Wpis do rejestru samego kościoła wyłącza z dofinansowania jego otoczenie (np. wykonanie lub remont parkingu albo ogrodzenia). Wpisy do rejestru często dotyczą jednak nie tylko samych budynków, ale także ich otoczenia; przykład: kościół parafialny p.w. św. Elżbiety wraz z cmentarzem w obrębie działki, pomnikiem ks. S. Hoffmanna i starodrzewem.

Jeśli zabytkowy obiekt sakralny lub plebania nie są wpisane do rejestru, można rozważyć złożenie wniosku o taki wpis. Wniosek składa się do wojewódzkiego konserwatora zabytków. Warunek jest jeden: obiekt winien stanowić świadectwo minionej epoki, a jego zachowanie – leżeć w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tyle ustawa. Ocena zależy od konserwatora. Wbrew pozorom, coraz częściej do rejestru zabytków wpisywane są obiekty stosunkowo młode, nawet te powstałe w II-giej połowie XX w. Jednym z „najmłodszych” zabytków wpisanych do rejestru w Polsce jest cerkiew w Jałówce (wraz z dzwonnicą oraz cmentarzem i ogrodzeniem), zbudowana w latach 1958–1966, przy czym zabytkowa dzwonnica pochodzi z lat `80 ubiegłego wieku. Charakterystyczna bryła i wartości kulturowe obiektu przesądziły o jego uznaniu za zabytek. Na marginesie – wpis do rejestru otocznia cerkwi otworzył możliwość uzyskania dotacji także na prace przy dzwonnicy lub otoczeniu zabytku (ogrodzenie, cmentarz). Warto pamiętać, że objęcie ochroną konserwatorską ma też inne konsekwencje: prace przy zabytku – nie tylko te dotowane – będzie trzeba każdorazowo uzgadniać z konserwatorem.

 

Wniosek i dwie uchwały

Kroki w sprawie dotacji należy skierować do urzędu gminy, starostwa powiatowego lub urzędu marszałkowskiego. Aby jednostka mogła sfinansować prace, musi przewidzieć taką możliwość w ramowej uchwale w sprawie dotowania zabytków. Uchwał takich można szukać w wojewódzkich dziennikach urzędowych. Samorządy określają w nich tryb i zasady ubiegania się o dotację, wzór wniosku i maksymalną wysokość dofinansowania (ustawa dopuszcza do 100%, większość uchwał nie wprowadza ograniczeń w tym zakresie).

Przy składaniu wniosku ważne jest precyzyjne określenie, na co potrzeba pieniędzy. Dofinansowanie może dotyczyć tylko prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku, i to nie wszystkich. Katalog prac został określony w ustawie. Dotacja może obejmować nakłady konieczne na:

  • ekspertyzy i projekty związane z zabytkiem (dzięki czemu można sfinansować z dotacji wykonanie projektu, który będzie następnie podstawą ubiegania się o kolejną dotację),
  • zabezpieczenie, zachowanie i utrwalenie substancji zabytku,
  • stabilizację konstrukcyjną części składowych zabytku lub ich odtworzenie w zakresie niezbędnym dla zachowania tego zabytku;
  • odnowienie lub uzupełnienie tynków i okładzin architektonicznych albo ich całkowite odtworzenie, z uwzględnieniem charakterystycznej dla tego zabytku kolorystyki;
  • odtworzenie zniszczonej przynależności zabytku (np. zegara na wieży, witraża), jeżeli odtworzenie to nie przekracza 50% oryginalnej substancji tej przynależności;
  • odnowienie lub całkowite odtworzenie okien, w tym ościeżnic i okiennic, zewnętrznych odrzwi i drzwi, więźby dachowej, pokrycia dachowego, rynien i rur spustowych;
  • modernizację instalacji elektrycznej w zabytkach drewnianych lub w zabytkach, które posiadają oryginalne, wykonane z drewna części składowe i przynależności;
  • wykonanie izolacji przeciwwilgociowej, zakup i montaż instalacji przeciwwłamaniowej oraz przeciwpożarowej i odgromowej.
  • działania zmierzające do wyeksponowania istniejących, oryginalnych elementów zabytkowego układu parku lub ogrodu;
  • zakup materiałów konserwatorskich i budowlanych, niezbędnych do wykonania opisanych prac i robót;

Powyższy katalog jest wiążący i nie można go wykładać rozszerzająco.  Co do zasady nie otrzymamy więc dotacji na wykonanie iluminacji kościoła, instalacji c.o., docieplenia czy też parkingu lub uporządkowanie terenu wokół zabytku. Wzór wniosku o dotację oraz wymagane załączniki określa uchwała danej jednostki. Oprócz opisu zabytku i planowanych prac, samorządy wymagają z reguły wskazania szacunkowych kosztów inwestycji oraz innych źródeł finansowania (środki własne, inne dotacje). Do wniosku trzeba dołączyć zgodę (ew. opinię) konserwatora na prowadzenie prac, ich dokładny opis, projekt budowlany, jeśli jest wymagany oraz kosztorys. Wniosek składamy do wójta (burmistrza, prezydenta), zarządu powiatu lub województwa. Nie ma przeszkód, by próbować w różnych jednostkach jednocześnie, a także u ministra kultury lub konserwatora zabytków (te organy także dysponują pulą środków na ten cel). Ważne, żeby poszczególne dotacje w sumie nie przekroczyły 100% planowanych kosztów. Decyzję o przyznaniu dotacji ostatecznie podejmuje właściwa rada lub sejmik, w formie uchwały.

 

Najpierw dotacja, potem roboty

Podstawą wypłaty środków jest umowa z gminą, powiatem lub województwem. Umowa określa wysokość i zasady wydatkowania, a także termin rozliczenia dotacji. Po zawarciu umowy środki wpływają na rachunek parafii. Warto pamiętać, że dotacje z budżetu jednostek samorządu mają charakter roczny, tj. powinny zostać wykorzystane w terminie przewidzianym w umowie, jednak nie później niż do końca roku budżetowego. Wcześniej muszą zostać zaplanowane w budżecie. Dlatego część samorządów przewiduje składanie wniosków do października poprzedniego roku budżetowego. Nie ma jednak przeszkód, by dotację wprowadzić do budżetu w trakcie roku budżetowego. Przyznane środki i tak będzie jednak trzeba wydać najpóźniej do końca roku. W przypadku większych zamierzeń, konieczne może więc okazać się ich podzielenie na etapy. Kolejna istotna sprawa to pokrywanie wydatków z dotacji. Wykorzystanie dotacji to nic innego jak zapłata za faktury za wykonane prace. Wystawienie faktury (a właściwe zlecenie prac) powinno nastąpić dopiero po podpisaniu umowy o dotację, a jej zapłata – dopiero po otrzymaniu środków z dotacji. Częstym błędem jest pokrywanie z dotacji kosztów prac wykonanych przed otrzymaniem środków. Faktura wystawiona i opłacona przed otrzymaniem dotacji nie zostanie uznana jako jej rozliczenie.

 

Wybór wykonawcy, rozliczenie prac

Zlecając prace przy zabytku parafie nie muszą stosować przepisów o zamówieniach publicznych. Rzadki wyjątek to roboty budowlane o wartości co najmniej 5 225 000 euro. Przy wydatkowaniu środków z dotacji w pozostałych przypadkach trzeba pamiętać o ogólnych zasadach ceowego i oszczędnego gospodarowania środkami publicznymi. Nie obowiązują w tym zakresie ścisłe procedury. Dla własnego spokoju przed zleceniem prac warto zwrócić się do kilku przedsiębiorców z prośbą o wycenę i zachować tak zebrane oferty. Oferty pomogą  także wypełnić wniosek o dotację (kalkulacja kosztów). Pojedyncze jednostki wymagają dołączenia wyników takiego badania rynku do wniosku (minimum 3 oferty). W każdym przypadku, w ramach kontroli wydatkowania środków, może paść pytanie o to, czy środki zostały wydane w sposób oszczędny i celowy. Wówczas przydadzą się zebrane zawczasu oferty. Po zakończeniu inwestycji jednostka dotująca oczekuje sprawozdania. To z reguły przewidziany uchwałą formularz potwierdzający wykonanie prac. Najważniejszym załącznikiem będzie kopia faktury oraz potwierdzenie zapłaty za wykonane prace (potwierdzenie przelewu). Jak już wspomniano – koniecznie późniejsze niż data otrzymania środków z dotacji. Ponadto, większość jednostek wymaga dołączenia do sprawozdania kopii protokołów odbioru, rzadziej – umowy z wykonawcą. Środki niewykorzystane w terminie należy zwrócić na rachunek jednostki. To samo dotyczy środków wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem, czyli na inny cel niż przewidziany w umowie lub na pokrycie wydatków poniesionych przed przyznaniem dotacji. W tym ostatnim przypadku urząd naliczy odsetki.

Podziel się tym artykułem:
  • Facebook
  • email
  • Blip
  • Twitter
  • RSS
  • Grono.net
  • Śledzik
  • del.icio.us
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Bookmarks
  • Google Buzz
  • Wykop
  • StumbleUpon
Ten wpis opublikowano w kategoriach: Finanse publiczne, Nieruchomości. Dodaj do zakładek ten link.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>